فرع كوتاه كنيد و به اصل پردازيد ، آيا آن احكام درست است يا نه ؟ غلام زحل گفت : جواب آن را وجوه گوناگون است . گفتند : چرا ؟ بيان كن . گفت : صحت احكام و بطلان آنها وابسته به آثار فلك است . گاه شكل فلك در يك زمان مقتضى است كه هيچ حكمى در آن درست نيايد هر چند كه در دقايق آن غور كنند و به اعماق آن رسند . گاه آن شكل زايل مىشود و زمانى مىآيد كه در آن زمان مقتضى است كه هيچ حكمى باطل نيايد هر چند حكم استدلال سطحى باشد . آنگاه آن شكل دگرگون مىشود و وقتى مىآيد كه احكام بعضى درست باشند و بعضى نادرست . چون امر متوقف بر اين باشد نمىتوان به هيچ جوابى و حكمى وثوق و اعتماد يافت . ابو سليمان منطقى گفت : اين بهترين جوابى است كه در اين باب مىتوان داد . ديگر مسكويه ابو على خازن است ، از اكابر فضلاى عجم و از مردان جليل القدر ايران . او را در علوم ادبى و علوم قديمه غور و ممارستى نيكو بود . خازن عضد الدولة بن بويه بود و مورد اعتماد و برگزيدهء او . او را در علوم و مناظرات و محاضرات تصنيفاتى است . ابو على سينا در يكى از كتابهاى خود به هنگام طرح مسأله‌اى گويد : اين مسأله‌اى است كه ابو على مسكويه در آن محاضره كرده و بارها بحث در آن را از سر گرفته است ولى چون دشوار بوده آن را واگذاشته است زيرا به هيچ وجه آن را نفهميده است . مسكويه مدتى دراز عمر كرد تا نزديكى سال 420 . حكايت كنند كه چون عضد الدوله به بغداد آمد او را از ابو الفضل جعفر بن المكتفى باللّه خبر دادند كه از فرزندان خلفاست و مردى است فاضل و گرانقدر و به چند علم از علوم اوايل آگاه است و در آنها تحقيقى كافى دارد . عضد الدوله را شوق ديدار او در دل پديد آمد . در نهان نزد عضد الدوله‌اش آوردند تنها با كفشى و ازارى . ناشناخته به مجلس درآمد . در جاى خلوتى بنشاندندش . چون عضد الدوله تنها شد او را فراخواند . چون بيامد عضد الدوله تمام قد برخاست و اكرام تمام نمود و با او خلوت كرد و از فن و علم او در احكام نجوم و اخبار و حوادث پرسيد . همه را پاسخهاى نيكو داد چنان كه عضد الدوله را به شگفتى واداشت . و آنچه حكم كرده بوده ديرى نكشيد كه واقع شد . جعفر به سال 377 از دنيا برفت . از جمله حكيمان خاص شرف الدولة بن عضد الدوله ، [ ابو حامد ] احمد بن محمد صاغانى بود . او را در هندسه و هيئت فضلى تمام بود . در بغداد آلات رصد را